Yaşam boyunca pek çok dürtü bastırılmış olup, bilinçdışında her an bilinç yüzeyine çıkmaya hazır bir halde beklerler. Örneğin; belli bazı cinsel dürtülerini açığa çıkarmamak için zorlanmasında, kişinin tüm cinselliği reddeden bir davranış içine girmesi gibi bir savunma tepkisini benimsediği görülebilir.

Kendisi bir kadınla cinsel ilişkiyi isteyen, ancak bunu içinde bulunduğu toplumsal koşullar (yaşam biçimi koşulları, olanaklar ya da ahlak anlayışı vb.) nedeniyle gerçekleştirmesi güç olan bir erkeğin tüm cinsel ilişkileri ve bunu ima eden tüm davranışları (kız-erkek arkadaşlığı, açık giysiler vb.) hepten ayıplayıp kötülemesi ve reddetmesi durumunda bir tepki oluşumundan söz edebiliriz.

YÜCELTME (SUBLIMATION)
- Bilinç yüzeyine çıkarılıp doyuma ulaştırılması kabul edilemeyen,

- superego tarafından yasaklanmış ya da engellenmiş bazı dürtülerin kabul edilebilir yüksek sosyal değerli bazı amaçlara yönelik dürtüler halinde değiştirilmesidir. Örneğin; saldırganlık, cinsellik gibi belli bazı ilkel dürtülerin açığa çıkmasının uygun olmadığı koşullarda, kişinin bu enerji birikimini güzel sanat yapıtları, spor ve iş başarıları gibi eylemlere yönelterek, olumlu bir biçimde kullanması gibi.

DÜŞLE DOYUM (DAY-DREAM).
- Gerçekte doyuma ulaştırılması güç ya da olanaksız olan bazı dürtülerin düş gücü ile doyuma ulaştırılmasıdır. Örneğin; fakir bir kimsenin bir piyango bileti alıp, büyük ikramiye çıkarsa neler yapacağını düşünmesinde de böyle bir düşle doyum söz konusudur.

YERİNE KOYMA (SUBSTITUTION)
Dürtülerin asıl amacına ulaşması engellendiğinde asıl amacın yerine başka bir amaç ya da nesnenin konarak dürtü boşalımının sağlanması, gerilimin giderilmesi söz konusudur.

YANSITMA (PROJECTION)
İnsanın kendinde var olduğunu kabul etmek istemediği dürtü uyartılarını, başkalarına yansıtmasıdır. Örneğin; okul ortamı içinde öğretmenlerine karşı kızgınlık ve nefret duyan bir öğrenci, böyle bir nefret duygusuna sahip olmanın hoş bir şey olmayıp ego suyla Superego su arasında çıkarttığı çatışmadan, bu nefret duygusunu öğretmenlerine yansıtarak yani “öğretmenlerim beni sevmiyor, benden nefret ediyor” düşüncesiyle kendini kurtarır.

GERİLEME (REGRESSION)
Herhangi bir çatışma durumu karşısında insanın ruhsal gelişim sürecindeki daha gerideki bazı dönemlere doğru gerileme göstermesidir. Çocuksu davranış, ağlama, saldırganlık, öfke veya korku anında çocuksu bir davranışla birine sığınmak gereksinimi veya aşırı yemek yemek veya kusmak da bu gibi davranış örnekleridir. Psikosomatik hastalıklarda da böyle bir gerileme süreci söz konusu olup, hastalık gösterisinde simgesel bir anlam taşıyan bir organ belirtisi bulunmaktadır.

YADSIMA (DENIAL)
Bilinç dışı bir işlemle dayanılması zor olan bazı kaygı, çatışma ve duyguların ve bunları doğuran olay ve eylemlerin kışı tarafından bilinmezlikten gelinmesi, varlığının kabul edilmemesidir. Yaşamını iyi bir sporcu olmaya adamış, bu yolda çalışmış ve başarıya ulaşarak o ilerlemekte olan bir spor yıldızının mesleğinin en parlak döneminde yapılan sağlık muayenesinde kalp yetmezliği saptandığında, böyle bir hastalığı olduğunu kabul etmeyip, kendisini inceleyen çeşitli hekimlerin yanlış bir tanıya vardıkları üzerinde ısrarla tedaviyi kabul etmeyip spor hayatını sürdürmeyi istemesi de bir yadsıma tepkisidir.

AKILCILAŞTIRMA (RATIONALIZATION)
Anxietenin gücünü azaltmak amacıyla ve çoğu kez yadsıma mekanizmasıyla birlikte kullanılan akılcılaştırmada, iki temel savunma öğesi bulunur.

(1) Kişinin davranışını haklı göstermesine yardımcı olan öğe,

(2) Ulaşılamayan amaçlara ilişkin düş kırıklığının etkisini yumuşatan öğe. Örneğin; o gece arkadaşının daveti üzerine onunla yemeğe ve sinemaya gittiği için ertesi günkü sınavına hazırlanamayıp kötü not alan öğrencinin, gitmeseydi arkadaşını kırıp üzecekti ve ayıp olacaktı düşüncesiyle avunması da akılcılaştırma türünde bir savunma mekanizmasını harekete geçirmektedir.

İd, Ego ve Süper Ego

Psikanalizin kuramsal kavramı “Ben” (Ego), “O” (id) ve “Benüstü” (Superego) terimleriyle anılan ve “Ruhsal Aygıt” da denilen, ruhsal bir organizasyondan yola çıkar.

“Ben” (Ego), kişiliğin bir alt yapısıdır. Oldukça bağımsız bir işleve sahiptir ve dış çevre ile, “İd” ve “Superego” olarak adlandırılan diğer iki ait yapı arasında bir aracı görevindedir. “İd” içinde hazza ulaşmayı amaç edinmiş istek ve duyguları.. bulundurur. Bu istek ve duygular, “libidinöz” ve “saldırgan” dürtülerden köklenir.. “Superego” ise, toplumun geçerli kavram ve ölçülerini içinde barındırmaktadır Yanı gerçeğin ahlak kurallarını ve kişinin kendi kendini kontrolünü, eleştirisini temsil eder.

Ego nun işlevi, dış dünya ve bu dünyadaki insanlar arası ilişki nesneleriyle id ve Superego nun gereksinimleri arasında uygum sağlamaktır. Bir yandan dış dünyanın kural ve gereksinimlerini id ve Superego ya karşı temsil ederken, bir yandan da (d ve Superego nun gereksinimlerini dış dünya ilişkileri içinde temsil eder. Yani, kişinin sosyal ilişkilerindeki her türlü zorunlulukları ve çıkarları Ego tarafından temsil edilmektedir. Bir başka deyişle, Ego merkezi bir yönetim olup organizmanın uyum sürecindeki ruhsal organıdır ve aynı zamanda savunma süreçleri de burada bulunur.

Ego, id ve Superego güçlerinin karşılıklı ilişkilerinin öğrenilebilmesi için ruhsal Savunma Mekanizmalarının öğrenilmesi son derece önemlidir.

Değişik insanlarda benzeri biçimde süre giden ve bilinçdışı otomatik olduğundan kişinin kendisinin bilinçli olarak algılayamadığı pek çok savunma şekli vardır. Bunlara Ego Savunma Mekanizmaları la da Savunma Davranışı denir.

İhtiyaçlar Hiyerarşisi

Abraham Maslovv insanın ihtiyaçlarıyla ilgili bir kuram geliştirmiş ve şu kuralları öngörmüştür:

a)       Jnsanın ihtiyaçları her yerde aynıdır, evrens^ldir.
Bu ihtiyaçlar hiyerarşik bir sıra izlerler. Bir ihtiyacın
ortaya çıkabilmesi için kendisinden önceki ihtiyacın
en azından bir miktar doyurulmuş olması gerekir.

b)       Bir ihtiyaç için kendinden sonraki ihtiyaç feda
edilebilir, ama önceki ihtiyaç feda edüemez.
Maslovv’a göre insanın ihtiyaçları şunlardır:

1. Fizyolojik ihtiyaçlar:  Bu  ihtiyaçlar bedensel
ihtiyaçlardır ve bedenin canlılığını sürdürmesi için
gereklidir.

2. Güvenlik ihtiyacı:  Kişinin  kendini  emniyette
hissetmesi,    ayağını    sağlam    yere    bastığını
hissetmesidir.

3.  Yakınlık ihtiyacı: Kişinin hemcinsleriyle ve karşı
cinsten biriyle yakın olma, sevgi ilişkisi içinde olma
ihtiyacıdır.

4.   Saygınlık ihtiyacı:  Kişinin  içinde  bulunduğu
toplulukta   varlığının   onaylanması,    ona   saygı
duyulması ihtiyacıdır.

5. Bilme / tanıma ihtiyacı: Kişinin öğrenmeye karşı

duyduğu ihtiyaçtır.

6.   Estetik ihtiyaç:  İnsanın güzel şeyiere karşı
duyduğu haz ihtiyacıdır.

7.   Kendini   gerçekleştirme:   Kişinin   doğuştan
getirdiği  potansiyelleri  gerçekleştirmeye  duyduğu
ihtiyaçtır. Kişi bu potansiyellerini ortaya koyamazsa,
kendini engellenmiş ve huzursuz hisseder.

Bu ihtiyaçlardan ilk dördü var kalma ihtiyacıdır; kişi
varlığını sürdürebilmek için bunlara sahip olmalıdır.
Ancak bu ihtiyaçların önemli bir özelliği yoksun
olunduklarında   insanın  davranışlarını

belirlemeleridir. Diğer zamanlarda neredeyse farkına bile varılmazlar.

 Son üçü ise gelişim ihtiyaçlarıdır. Yani, kişinin hayatta kalmasına değil,

gelişmesine yararlar. Bu yüzden, doyurulmadıkça ortaya çıkmazlar ve doyuruldukça

kişinin davranışlarını yönlendirmeye başlarlar. Sözgelimi, kişi hiç kitap okumayabilir,

ama bir kere okur ve tadını alırsa tekrar okumak ister.

Döllenmesinden doğumuna ve ölümüne kadar insanın gelişimi bir bütünlük gösterir.İnsan bir sistemdir.İnsanın amacı,yaşamak ve soyunu sürdürmektir.Bunun için insan değerler üretir.
İnsan sistemi,alt sistemlerden oluşur.İskelet,kas,sindirim,boşaltım,solunum,sinir,kan dolaşımı,lenf,üreme,görme,işitme gibi sayılabilecek tüm sistemler insanın alt sistemlerini oluştururlar.Bu alt sistemler birbirine dayalı ve bağlı olarak bir bütün oluştururlar.Alt sistemlerden herhangi birinde oluşacak bir gelişim geriliği,özür yada hastalık öbür alt sistemleri de etkiler.

Alt sistemlerde gelişim hızı:

İnsanın alt sistemlerinin büyüme hızı,her yaşta bir değildir.İnsan sistem olarak bir bütündür,bu bütünlük içinde her alt sistemin kendine özgü bir büyüme hızı vardır.İnsanın alt sistemlerinin gelişmesinin yaşlara göre değişik hızda olması doğaldır;bu büyüme geriliği yada özrü değildir.Ancak insanın bir alt sisteminin yada bir organın hastalanması,sakatlanması,doğal büyümesini engelleyebilir.Bir alt sistemin yada organın büyümesinin engellenmesi,insanın öteki alt sistemlerinin tümünü olumsuz olarak etkiler.

Baştan ayağa büyüme:

İnsanın büyümesi, başından ayağına doğrudur.Döllenmeden sonra en hızlı büyüyen kesim dölütün başıdır.Dölyatağındaki altı aylık bir insan yavrusunun başı ,bedeninin yarısından büyüktür.Doğumunda baş;insanın yaşaması için gereken birçok işlevi yapabilecek durumda iken ayaklar henüz daha işlevini yapabilecek durumda değildir.İnsanın yaşamının ilk yıllarında,beden yapısının ve devinimlerinin,baştan başlayarak yavaş yavaş ayağa doğru gelişmesine baştan ayağa gelişim ilkesi denir.

Genelden özele büyüme:

Gelişimde süreklilik:
İnsanın gelişimi,döllenmeden doğumuna,doğumundan da ölümüne kadar,durmaksızın sürer gider.Yaşlılık yıllarında,boy büyümesinin duraksadığı,kimi kez boy uzunluğunun azaldığı görüldüğünde,insanın gelişiminin durduğu sanılır.Oysa insan,hem bedendeki değişmeler,hem de öğrenme yoluyla gelişimini sürdürür.İnsan,canlı kaldığı sürece çevresiyle etkileşerek ve yaşayarak değişir,bir başka deyişle gelişir.

Gelişimde evreler:

Özelliklerin gelişim düzeyi:
İnsanın özellikleri değişik gelişim düzeyinde bulunabilir.Söz gelimi,temel eğitim dördüncü sınıftaki bir öğrencinin ağırlığı,boyu,bilişsel gücü,diş çıkarması,el gücü gibi özellikleri değişik gelişim düzeyinde bulunabilir.Genellikle özelliklerin gelişim düzeyi,yaş birimi ile anlatılır.Bu anlatımla,insanın özelliklerinin düzeyini birbiriyle karşılaştırmak kolaylaşır.
Öğrenciler,özelliklerin gelişim düzeyinde birbirlerinden ayrılık gösterdiklerinden,öğrenim görevlerinde de ayrılık gösterirler.Sözgelimi,birinci sınıftaki bir öğrenci,okuma yaşı yönünden öbür öğrencilerden daha alt yaşlarda ise,bu öğrencinin okuma düzeyi de bu oranlı olarak düşük olur.
Eğitim sisteminde öğrenci takvim yaşına bakılarak okula alınır.Oysa,insanın her alt sisteminin ve özelliklerinin gelişim düzeyi ayrı yaşlarda olabilir.Bunların içinde eğitim açısından en önemlisi,zeka yaşıdır.Ama öğrencilerin sınıflandırılmalarında ve eğitimleri sırasında,ancak takvim yaşı açıkça bilinebilmekte ve kullanılmaktadır.

Bütünden parçaya gelişim:

İlk yaşlarda,kendine yapılan etkiye karşı çocuk,bedeninin bütünüyle birden tepkide bulunur.
Sözgelimi,altı aylık bir çocuğa bir oyuncak uzatıldığında,çocuğun oyuncağa eliyle birlikte bedeninin tümüyle uzandığı görülür.Bisiklete binmeyi öğrenmede,çocuk,ilkin bedeninin tümünü devindirerek bisikleti sürer.Çocuğun becerisi geliştikçe bedeninin bütününü devindirme azalır,yalnız bacak ve kollar devindirilir.
Bütünden parçaya gelişim ilkesi öğrencilerin beceri ve bilgileri öğrenmelerinde önemlidir.Öğrenciler,bir öğrenme konusunun,ilkin bütününü görüp algıladıklarında,parçalarını daha iyi öğrenebilirler.

Gelişimde ilk yaşların önemi:

Gelişimde bireysel ayrılık:
Her insanın kendine özgü bir gelişim biçimi vardır.Başka bir deyişle gelişim bireyseldir.Denemeler,zeka bölümü aynı olan iki öğrencinin bile birbirinden ayrı geliştiğini ortaya koymuştur.

Bu konu anlatımı
Eğitimin Psikolojik Temelleri, Prof. Dr. İbrahim Ethem Başaran
Gelişim Öğrenme Ve Öğretim, Prof. Dr. Nuray Senemoğlu kitaplarından alınmıştır.

1-Kalıtım :Genetik yol ile geçen bazı özelliklerdir:

*Cinsiyet

*Göz rengi

*Zeka Kapasitesi

*Fiziksel Özellikler

*Yaratıcılık ve Düşünme Kapasitesi

*Problem Çözme Becerileri

Anne ve babadan çocuga kalıtım yoluyla geçen yapıya genotip denir.Fenotip ise bu genetik yapının dışardan gözlenebilen şeklidir.

2-Çevre :

*Bazı fiziksel görünüm özellikleri

*Zekanın kullanım oranı

*Eğitim düzeyi

*Bazı kişilik ve karakter özellikleridir.

3-Kritik Dönem :

Organizmanın uyaranları daha duyarlı olduğu zaman dönemidir.Öğretmenler,anne ve babalar çocugun gelişim özelliklerine uygun olarak çevreyi düzenlemelidir.

Bireyler gelişim dönemlerinde kazanmaları gereken özellikleri kazandıkça o davranışı ustalıkla yapabilirler.

*Tarihsel Zaman(Zaman): Zaman gelişim döneminde kalıtım ve çevrenin özellikleri ile birlikte yeniliklerin ve değişim oluşturduğu zaman bölümünü ifade eder.

Örnek:Amerikanın Irak’a girmesi ile çocuklar savaş oyunlarına ağırlık vermişlerdir.

*Organizma da yapısal artışı ve bedensel değişimi ifade eder.

*Vücudun boy,kilo ve hacim olarak artmasıdır.

*Bireyde fiziksel özelliklerdeki değişimlerdir.

Örnek:Bir ilköğretim ögrencisin,boy ve kilo olarak yaşının gerektirdiği normal ölçülerde olması gerekmektedir.Bu da duygusal,zihinsel ve sosyal gelişimini etkiler.Mesela,7 yaşındaki bir çocugun makasla kesebilmesi için parmaklarının belirli bir uzunluğa erişmiş olması gerekir.

2-Olgunlaşma

*Vücut organlarının kendinden beklenen fonksiyonları yerine getirebilecek düzeye gelmesi için öğrenme yaşantılarından bağımsız olarak kalıtımın etkisi ile getirdiği biyolojik değişmedir.Olgunlaşmanın yaş,zeka ve sinir sisteminin koordinasyonu olmak üzere 3 temel kavramı vardır.Olgunlaşma bedensel büyüme ve gelişmenin gerekli davranış değişikliği ile tamamlanması sürecini kapsar.

Örnek: Bir çocugun okuma yazma ögrenebilmesi için zihinsel yapısı yaklaşık 6 yılda belirli düzeye ulaşır.

3-Hazırbulunuşluk

*Bireyin olgunlaşmasının yanında önceki öğrenmelerinin ilgilerinin tutumlarının güdülenmişlik düzeyinin bir sonucudur.Organizmanın  bir konuyu tam olarak öğrenebilmesi için gerekli gelişme düzeyine,ön bilgilere ve güdülenme düzeyine erişmesidir.

Örnek: Bir çocugun bisiklet kullanabilmesi için el,ayak ve kasların belli bir düzeyde gelişmesi(olgunlaşma) sonra da bisikleti kullanmayı istemesi ve bu konuda ön bilgilere sahip olması hazırbulunuşluğunu gösterir.

4-Öğrenme: Bireyin çevresi ile etkileşimi sonucu meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişikliğidir.

Örnek:Çocugun yazma davranışını öğrenebilmesi için el ve parmak kaslarının yeterli olgunluğa gelmesi,sonra hazırbulunuşlağa sahip olması ve sonra da bu konuda etkileşime geçmesi gerekmektedir.

Psikolinguistik Dil Kuramı (Doğuştancı Kuram): Chomsky, McNeill, Lenneberg

Dil Öğrenme (Sosyal): Gesel

Bağlanma Kuramı: Ainsworth, Bowlby

Zihinsel Gelişim Kuramı: Piaget, Vygotsky

Psikanalitik Kuram: Freud, Adler, Jung, Horney, Sullivan

Psikososyal Kuram: Erikson

İnsancıl Kuram: Abraham Maslow, Carl Rogers, Kohlberg, Combs

Ahlak (Törel, Moral) Gelişim Kuramı: Kohlberg, Piaget, Gilligan, Dewey

Davranışçı Kuram: “Kurucusu Watson”, Pavlov, Skinner, Thorndike, Guthrie, J.Locke

Gestalt Kuramı: Wertheimer, Köhler, Kofka, Piaget, Bruner, Ausubel, Festinger, Lewin

Sosyal (Modelden) Öğrenme: “İlk kez Rotter kullanmıştır”, Bandura, Zimmerman

Kademeli Yaklaşma (Biçimlendirme): Skinner

Sistematik Duyarsızlaştırma: “Kurucusu Wolfe”, Watson, Pavlov

Öğrenilmiş Çaresizlik: Seligman

Premack İlkesi: Premack

Gizil (Örtük) Öğrenme: Tolman, Köhler

Deneme-Yanılma Yoluyla Öğrenme: Thorndike

Bağ Kuramı: Thorndike

Çoklu Etmen Kuramı: Thorndike

Sistematik Davranışçı Kuram: Hull

Yaşantısal Öğrenme Kuramı: Kolb

İçgörüsel (Kavrayarak ya da Seziş) Öğrenme: Köhler

Klasik Koşullanma: Pavlov

Edimsel (Operant) Koşullanma: Skinner

Bilgiyi İşleme Kuramı: Gagne, Bruner, Miller, Brings, Neisser, Seller, Zimmerman

Beyin Temelli (Nöro-Fizyolojik) Öğrenme: Hebb, W.James

İki Etmen Kuramı (Zeka): Sperman

Küp Kuramı: Guilford

Duygusal Zeka Kuramı: Goleman, Salovey

Çoklu Zeka Kuramı: Gardner

Yapılandırmacı Kuram (Constructivism): “İlk kez 18. YY.’da Vico”, Piaget, Vygotsky, Barlett, Bruner, Kant, Hegel, John Dewey, Kelly, Ausubel

Fenomenolojik Yaklaşım: Carl Rogers, Kelly, Snygg, Combs

Bireysel Psikoloji: Adler

Bitişik Kuramlar: Watson, Guthrie

İşaret Öğrenme: Tolman

Bıktırma – Eşik (Alıştırma) – Zıt Tepki Yöntemleri: Guthrie

Pragmatizm – Problem Çözme: William James, John Dewey

Daimicilik: Adler, Mortinerd, Maynard

Esasicilik: Horne, Bagley, Kandel

İlerlemecilik: John Dewey, Bacon, Conte, William James

Yeniden Kurmacılık (Existentialism): John Dewey, Bergson, Horne

Natüralizm: J.J.Rousseu

Politeknik Eğitim: Marx, Engels, Lenin

Ontoloji: Aristoteles

Rasyonel Planlama Modeli: Taylor, Richard

Yenilikçi Durumsal Model: Skilbeck

Süreç Yaklaşımı: Stenhouse

Doğrusal Programlama Yaklaşımı: Tyler

Sarmal (Spiral – Helezonik) Programlama Yaklaşımı: Bruner

Modüler Programlama Yaklaşımı: Vygotsky

Konu Ağı – Proje – Sorgulama Merkezli – Çekirdek Programlama Yaklaşımları: John Dewey

Eylemsel Öğrenme: Bruner

Anlamlı Öğrenme: Ausubel

Aktif Öğrenme: Kolb

Sunuş Yoluyla Öğretim Stratejisi: Ausubel

Buluş Yoluyla Öğretim Stratejisi: Bruner

Araştırma – İnceleme Stratejisi: John Dewey

Tam Öğrenme: Bloom

Programlı Öğretim: Skinner

İşbirlikçi (Kubaşık) Öğrenme: “1935′te Kurt Lewin, 1949′da Deutsch temelini oluşturur”, John Dewey, Vygotsky, Slavin, Piaget, Bandura, Skinner, Sharan, Kagan

Temel Öğrenme Modeli: Glasser

Okulda Öğrenme Modeli: Carroll

Basamaklı Öğretim: Nunley

Proje Tabanlı Öğretim: John Dewey, Bruner, Kilpatrick

Altı Şapkalı Düşünme: E. Bono

Beyin Fırtınası: A. Osbourne

Balık Kılçığı Tekniği: K. Ishikawa

Sosyometri: Moreno

Varoluşçu Yaklaşım: May, Rank, Yalom, Kierkgaard, Kaam, Frankl

Akılcı – Duygusal Yaklaşım: Ellis, Beck

Psikolojik Ağırlıklı Kuram: Dolard

KR20 – KR21: Kuder – Richardson

Yapısalcı Kuram (Psikoloji): W.Wundt, E.Titchener

Fonksiyonolist Akım (İşlevselcilik) (Psikoloji): William James, John Dewey

Tümevarımsal Kuram: Taba

Mesleki Rehberlik: Parson

Yakınsal Gelişim Alanı: Vygotsky

Etki Kanunu: Thorndike

Etkin Öğrenme: Bonswell

Eğitime Rehberlik Hizmetlerini Kullanan İlk Kişi: Brewer

Meslek Seçiminde Gelişim Kurallarını Ortaya Atan Kişi: Ginzberg

Mesleki Gelişimde 6 Tip İnsan Modelinin Olduğunu Savunan Kişi: Holland

Eğitim Programını (Yetişek) İlk Kez Kullanan Kişi: F. Babbitt

· Emme ve tutma refleksleri gelişmiştir

· Önceleri nesnelerin sadece o anda var olduğunu sanır

· Dünya her an yeni baştan yaratılmaktadır

· 1 yaşında nesnelerin sürekliliğini algılar

· Deneme-yanılma yoluyla öğrenirle

2- İşlem Öncesi Dönem (2-7 yaş)
a) Sembolik Dönem (2-4)

· Nesne, olay, kişi vb. sembolle ifade edebilirler

· Nesneleri tek özellikleri açısından sınıflayabilirler

· Ben merkezcidirler

b) Sezgisel Dönem (4-7)
· Sezgilerine dayanarak akıl yürütür ve problem çözerler

· Nesneleri üst düzeyde sınıflayamazlar

· Korunum ilkesi gelişmemiştir

3- Somut İşlemler Dönemi (7-12)
· Korunum ilkesi kazanılmıştır

· İşlemleri tersine çevirebilirler

· Çoklu sınıflandırma yapabilirler

· Soyut problemleri çözemezler

· Ben merkezcilikten uzaklaşırlar

· Başkalarının olayları kendisinden farklı görebildiğini anlar

4- Soyut İşlemler Dönemi (12- sonrası)
· Soyut düşünebilir

· Soyut problemleri çözebilir

· Tümevarım-tümdengelim yapabilir

· İnanç ve değer kavramı gelişir

· At sözleri ve deyimleri anlayabilir

· Tartışmalara katılmayı sever

· Ergenlik döneminde Ben Merkezcidir

· Ergenlik döneminde herkesin kendisiyle ilgilendiğini sanır

Ergenlik döneminin sonunda böyle olmadığını anlar

2- Anal Dönem

3- Fallik Dönem

4- Gizil Dönem

5- Genital Dönem

1-Oral Dönem (0-1,5 yaş)
Ağız haz bölgesidir
Emme, ısırma, çiğneme haz verir
Bebek sütten erken kesilirse bu döneme bağlı kalır ve ilerde tırnaklarını yer, sigara ve içki bağımlısı olur

2- Anal Dönem (1,5-3 yaş)
Haz bölgesi anüstür
Dışkısını bırakmaktan ve tutmaktan zevk alır
Katı tuvalet eğitimi = bencil kişilik
Serbest tuvalet eğitimi = dağınık, düzensiz kişilik yapar

3- Fallik Dönem (3-6)
Haz bölgesi cinsel organdır
Erkek çocuk anneye (odipus)
Kız çocuk babaya ilgi duyar (elektra)
Çocuğun cinsellikle ilgili soruları sert bir şekilde cezalandırılırsa cinsel kimliğini benimsemede zorlanır

4- Gizil Dönem (6-12)
Cinsel ilgiler azalır
Aynı yaştan çocuklarla oynanır

5-Genital Dönem (12-18)
Karşı cinse cinsel istek duyulur

1- Temel Güvene Karşı Güvensizlik ( 0-1,5)

2- Özerkliğe Karşı Kuşku ve Utanç ( 1,5-3

3- Girişimciliğe Karşı Suçluluk ( 3-6)

4- Başarıya Karşı Aşağılık (6-12)

5- Kimlik Kazanmaya Karşı Aşağılık (12-18)

6- Yakın İlişkilere Karşı Yalnızlık (18-25)

7- Üretkenliğe Karşı Durgunluk (25-65)

8- Benlik Bütünlüğüne Karşı Umutsuzluk (65-…)

1- Tel Güvene Karşı Güvensizlik (0-1,5)
Annesinin veya bakıcısının bebeğe sevecen davranması ilerde güven duyan bir kişilik kazandırır.

2- Özerkliğe Karşı Kuşku ve Utanç (1,5-3)
Yürümeye başlayan çocuk, çevresini tanımak için hareket eder. Eğer çocuk cezalandırılırsa yaptıklarından utanır ve yaptıklarının doğruluğundan kuşku duyar. Başkalarının yardımını reddeder.

3- Girişimciliğe Karşı Suçluluk (3-6)
Yürüyüp koşabilen çocuk artık bağımsız davranır. Çocuğun bu girişimci davranışı engellenirse çocuk yaptıklarından dolayı suçluluk duyar. Anne- babanın çocuğun bu merakına cevap verip girişimciliğini desteklemeleri gerekir. Cinsellikle ilgili sorular sorabilir.

4- Başarıya Karşı Aşağılık Duygusu (6-12)
Çocuğun hayatına akademik bilgiler girer. Bu nedenle bilgisiyle bir şeyler başarmaya çalışır. Çocuğun bu yetenekleri doğrultusunda sorumluluk verilip başarıya ulaşması sağlanmalıdır. Aksi takdirde aşağılık duygusuna sahip bir kişiliğe sahip olur.

5- Kimlik kazanmaya Karşı Kimlik Karmaşası (12-18)
Kişi kendine “ben kimim?” sorusunu sorar. Kişi sevecen ve iyi birisini örnek alır.

6- Yakın İlişkilere Karşı Yalnızlık (18-25)
Kişi karşı cinsten birisiyle arkadaşlık kurmak istediği gibi kendi cinsinden olanlarla da arkadaşlık kurmak ister. Bunu başaramazsa yalnızlığı tercih eden birisi olur.

7- Üretkenliğe Karşı Durgunluk (25-65)
Orta yaşlarda olur. Topluma faydalı olmak ve gençler tarafından sevilen ve model alınan birisi olmak ister. Eğer bunu başaramadığını hissederse durgunluk dönemine girer.

8- Benlik bütünlüğüne Karşı Ümitsizlik (65-…)
Kişi yaşlandığında eğer geçmiş yaşantısından memnun ise benlik bütünlüğünü sağlar. Ancak geçmişinden pişman ise umutsuzluk yaşar. Doğru şeyleri yapmak için fazla zamanlarının kalmadığını hissettiklerinde umutsuzluğa düşerler.

Bu kuralları oyunlarına da yansıtırlar

Kuralları koyan o anda orada yoksa kuralı ihlal edebilirler

Kuralları sorgulamazlar

2- Özerk Dönem (10-….)

Ahlak kuralları görelilik kazanır.

Kuralların gereksinim sonucu konduğunu, gereksinmelerin değişmesiyle kuralların da değişeceğini anlarlar.

Kişi başkalarını yargılarken kendi ahlaki değerlerini kullanır